ဘာသာျပန္က႑ အခန္းဆက္မ်ား ေဒါက္တာခင္ေမာင္၀င္း (သခ်ာၤ)

ေဒါက္တာခင္ေမာင္၀င္း (သခၤ်ာ) – ဒီမုိကေရစီ၏ ကံၾကမၼာ ဒုတိယပိုင္း

ေဒါက္တာခင္ေမာင္၀င္း (သခၤ်ာ) – ဒီမုိကေရစီ၏ ကံၾကမၼာ ဒုတိယပိုင္း

ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ား က်ဆံုးျခင္းအေၾကာင္းမ်ား – အခန္းဆက္ ၂၈

(မိုးမခ)  ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၈၊ ၂၀၁၉

Steven Levitsky ႏွင့္ Daniel Ziblatt ေရးသာေသာ HOW DEMOCRACIES DIE စာအုပ္မွ Trump Against the Guardrails ကုိ ဆက္လက္၍ ဘာသာျပန္ျခင္းျဖစ္သည္။

“ဒီမုိကေရစီ၏ ကံၾကမၼာ” ေဆာင္းပါးတြင္ သမၼေဒၚနယ္ထရမ့္၏ လက္ထက္တြင္ ဒီမိုကေရစီ၏ ကံၾကမၼာဘယ္လုိျဖစ္ႏုငိ္သည္ကုိ သံုးသပ္၍ ျပထားသည္။ ထုိေဆာင္းပါးတြင္ ေဖာ္ျပခဲ့သည္မွာ-

ဒီမုိကေရစီ၏ ကံၾကမၼာသည္ အာဏာရပါတီ ရီပတ္ဘလစ္ကန္ပါတီ၏ ေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ လုပ္ရပ္ အေပၚတည္သည္။ အာဏာရ ရီပတ္ဘလစ္ကန္ပါတီ၏ သစၥာေစာင့္သူမ်ား (loyalists) အကန္႕အသတ္ျဖင့္ ထိမ္းခ်ဳပ္ျခင္း (containment) ကုိ ျပဳလုပ္သူမ်ား၊ သမၼတကုိ ရာထူးမွဖယ္ရွားရန္ ႀကိဳးပမ္းသူမ်ား (ယခုအထိ မရွိေသးေသာ အရာ)၊ ျပည္သူတုိ႕၏ ဆႏၵ (public opinion) တုိ႕၏ အေပၚတြင္ တည္ေၾကာင္းကုိေရးသား ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

ယခုဆက္လက္၍ ေဖာ္ျပလုိသည္မွာ သမၼတထရမ့္၏ ဒီမုိကေရစီကုိ ပ်က္စီးေစေသာ လက္နက္ျဖစ္ သည္။ ထုိလက္နက္မွာကား- အက်ပ္အတည္းကာလ၊ ကပ္ဆုိက္ေသာကာလ၊ အေရးအခင္းကာလျဖစ္ သည္။ (crisis) အထူးသျဖင့္ လံုၿခံဳေရးႏွင့္ဆုိင္ေသာ အက်ပ္အတည္းကာလမ်ိဳးျဖစ္သည္။ အၾကမ္းအဖက္ သမားႏွင့္ အၾကမ္းဖက္ျဖစ္ရပ္မ်ားအေပၚဆင္ႏြဲေသာ စစ္ပြဲမ်ားသည္ ႏုိင္ငံေရးအေျပာင္းအလဲကုိ ျဖစ္ေစ ေသာ ႏုိင္ငံေရးကစားကြက္မ်ားျဖစ္သည္။ ယင္းကစားကြက္မ်ားသည္ အစိုးရကုိ ေထာက္ခံမႈပုိမုိ၍ ရရွိေစ ေသာအရာမ်ားျဖစ္ၾကသည္။

ျပည္သူလူထုသည္ သူတုိ႕၏ လံုၿခံဳမႈအတြက္ စိုးရိပ္ေသာအခါတြင္ အစိုးရ၏ အာဏာရွင္ဆန္ဆန္ လုပ္ရပ္မ်ားကုိ ပုိ၍သည္းခံႏုိင္ၾကသည္။ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ အစိုးရ၏ လုပ္ရပ္မ်ားကုိ အားေပအားေျမွာက္ပင္ လွ်င္လုပ္ႏုိင္ၾကသည္။ သာမန္ျပည္သူလူထုသာမက၊ အေရးအခင္းကာလမ်ားတြင္ တရားေရးရာဆုိင္ရာ ၀န္ထမ္းမ်ား၊ အထူးသျဖင့္တရားသူႀကီးမ်ားသည္ပင္လွ်င္၊ သမၼတ၏ အာဏာရွင္ဆန္ဆန္လုပ္ရပ္မ်ား၊ အာဏာသိမ္းသည့္ လုပ္ရပ္မ်ိဳးတုိ႕ကုိ လံုၿခံဳေရးကုိစိုးရိမ္၍ တားဆီးရန္ကုိ၀န္ေလးၾကသည္။ ႏုိင္ငံေရးသိပၸံ ပညာရွင္၀ီလ်ံဟို၀ယ္ (William Howell) ၏ အစိုးအရ၊ 9/11 တုိက္ခုိက္မႈမ်ားျဖစ္ေသာအခါတြင္ သမၼတ ေဂ်ာ့္ခ်္ဒဘလူဘြတ္(ရွ္)သည္ သူလုပ္ခ်င္ရာကုိ သေဘာရွိသည့္အတုိင္း လုပ္ရန္အခြင့္အေရး အျပည့္အ၀ရရွိခဲ့ သည္။

ထုိ႕ေၾကာင့္လံုၿခံဳေရးဆုိင္ရာ အၾကပ္အတည္း၊ အေရးအခင္းမ်ားသည္ ဒီမုိကေရစီအတြက္ အႏၲရာယ္ရွိေသာကာလျဖစ္သည္။ ထုိကာလတြင္ ႏုိင္ငံေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ လုပ္ခ်င္ရာလုပ္ႏုိင္ေသာ ကာလ ျဖစ္သည့္အတြက္၊ ဒီမုိကေရစီအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ အေဆာက္အအံုမ်ားကုိမ်ားစြာ အႏၲရာယ္ျပဳႏုိင္ သည္။ အတုိက္အခံမ်ားကုိ ႏွိမ္နင္းဖုိ႕အေၾကာင္းရွာေနေသာ၊ အာဏာရွင္ျဖစ္ခ်င္ေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ားအတြက္ အေရးအခင္းကာလသည္ အခြင့္ေကာင္းျဖစ္ေလသည္။

အေမရိကန္ႏုိင္ငံတြင္လည္း လံုၿခံဳေရးဆုိင္ရာ ပဋိပကၡမ်ားစြာႀကံဳဖူးပါသည္။ ထုိအခါသမၼတမ်ား သည္ အာဏာကုိအျပည့္အ၀ သံုးစြဲခဲ့ၾကသည္။ ထင္ရွားေသာ ဥပမာမ်ားမွာ-ေအဘရာဟင္လင္ကြန္း (Abraham Lincoln) သမၼတ႐ူးစဘယ့္ (Roosevelt)၊ သမၼတေဂ်ာ့ဒဘယူဘြတ္(ရွ) (George W. Bush) တုိ႕ လက္ထက္ျဖစ္ခဲ့ပါသည္။ သုိ႕ေသာ္ယင္းသမၼတမ်ားသည္ အေျခခံအားျဖင့္ ဒီမုိကေရစီစံနစ္ကုိ လက္ခံ ထားၿပီးေသာပုဂၢိဳလ္မ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ေနာက္ဆံုးတြင္ ကိစၥရပ္မ်ား ၿပီးစီးသြားေသာအခါ၊ ဒီမိုကေရစီစံနစ္အတုိင္း က်င့္သံုး၍ ႏုိင္ငံကုိ ထူေထာင္သြားၾကသည္။

သမၼတေဒၚနယ္ထရမ့္၏ လုပ္ရပ္မ်ားကုိ ေလ့လာၾကည့္လွ်င္၊ အကယ္၍မ်ား သူ၏လက္ထက္၍ အေရးအခင္းတစ္ခုခုသာႀကံဳလာခဲ့လွ်င္ ထုိအေရးအခင္းကုိ အခြင့္ေကာင္းယူ၍ ႏုိင္ငံေရးအတုိက္အခံမ်ားကုိ တုိက္ခုိက္ျခင္း၊ လူမ်ား၏ လြတ္လပ္မႈတုိ႕ကုိ ခ်ဳပ္ကုိင္ျခင္းတုိ႕ကုိ ျပဳလုပ္မည္ျဖစ္ပါသည္။ ကၽြႏ္ုပ္တုိ႕၏ အျမင္မွာ ၎သည္ယေန႕တြင္ အေမရိကန္ဒီမုိကေရစီ ရင္ဆုိင္ေနရေသာ အႀကီးဆံုးအႏၲရာယ္ျဖစ္သည္။ (ဤေနရာတြင္ in our view “ကၽြႏ္ုပ္တုိ႕၏အျမင္မွာ” ဟူ၍ ဆုိထားသည္။ ကၽြႏ္ုပ္တုိ႕ဟူသည္မွာ ဤစာအုပ္ေရးေသာသူမ်ားျဖစ္ပါသည္။)

သမၼတထရမ့္သည္ ဒီမုိကေရစီအဖြဲ႕အစည္းမ်ားကုိ တုိက္႐ိုက္ဖ်က္ဆီးေသာအလုပ္ကုိ မလုပ္ေသးပါ။ သုိ႕ေသာ္ ဒီမုိကေရစီစံႏႈန္းမ်ားကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ေသာအလုပ္မ်ားကုိေတာ့ လုပ္ကုိင္လွ်က္ရွိပါသည္။ ႏုိင္ငံေရး သိပၸံပညာရွင္ေဒးဘစ္ဘရြတ္ (David Brooks) ၏ အဆုိအရ၊ သမၼတထရမ့္သည္ လူ႕က်င့္၀တ္၏ စံမ်ားကုိ ခ်ိဳးေဖာက္သည့္အတြက္၊ သူ႔ပါတီကသူ႕ကုိ ေပးေသာ ဆုလဒ္မွာ- သမၼတေလာင္းအျဖစ္ အဆုိတင္သြင္းျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ သူသည္ သမၼတရာထူးကုိ ရရွိၿပီးသည့္ ေနာက္ဒီမုိကေရစီစံႏႈန္းမ်ားကုိ ခ်ိဳးေဖာက္သည့္အလုပ္ မ်ားျဖစ္သည့္ လိမ္ညာျခင္း၊ လွည့္စားျခင္း၊ အႏုိင္က်င့္ျခင္းအလုပ္မ်ားကုိ က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕လုပ္ပါသည္။

စံႏႈန္းမ်ားကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းအလုပ္ (Norm-breaking) အားလံုးကုိ ဆိုးသည္ဟုေတာ့ မဆုိႏုိင္ပါ။ ဥပမာတစ္ခုကုိ ျပရလွ်င္ ဇန္န၀ါရီလ 1977 ခုႏွစ္တြင္ သမၼတဂ်င္မီကာတာ (Jimmy Carter) ႏွင့္ သူ႕ဇနီး သည္အိမ္ျဖဴေတာ္သုိ႕ တစ္မုိင္ခြဲခရီးကို လမ္းေလွ်ာက္၍သြားၾကသည္။ နယူးေယာက္ေန႕စဥ္သတင္းစာ (New York, Daily News) က ယင္းအလုပ္သည္ ေရွ႕ကသမၼတမ်ားအေနျဖင့္ “မွန္လံုကားေပၚမွ မဆင္းေသာ” ဓေလ့ထံုးစံကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းျဖစ္သည္ဟု ေရးသားသည္။

ဓေလ့ထံုးစံကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းအလုပ္သည္ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ ဒီမုိကေရစီကုိ အေထာက္အကူျဖစ္ေစ ႏုိင္ပါသည္။ 1840 ခုႏွစ္က သမၼတေရြးေကာက္ပြဲတြင္ ၀ီလွ်ံဟင္နရီဟယ္ရီစင္ (William Henry Hanism) သည္ ဓေလ့ထံုးစံတစ္ခုကုိ ဆန္႕က်င္၍ မဲေပးသူမ်ားႏွင့္အတူလုိက္၍ မဲဆြယ္ေသာအလုပ္ကုိ ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။

ေနာက္ဥပမာတစ္ခုမွာ 1901 တြင္ သမၼတ႐ူးစဘယ္ (Theodore Roosevelt) သည္  လူမည္းေခါင္းေဆာင္ အယ္(လ)ဘားမားစ္ သမၼတႏွင့္ ညာစာအတူစားခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္က ၎သည္ ဓေလ့ထံုးစံတစ္ခုကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းျဖစ္သည္။

ကမၻာေပၚတြင္ လူမႈေရးဆုိင္ရာတန္ဖိုးထားမႈမ်ားသည္ အမ်ိဳးမ်ိဳးေျပာင္းေနေသာေၾကာင့္၊ ဓေလ့ထံုးစံမ်ား ခ်ိဳးေဖာက္ေသာအလုပ္ကုိ လုပ္ျခင္းသည္ လက္ခံရမည့္အရာတစ္ခုျဖစ္သည္။ တစ္ခါတစ္ရံ တြင္ဤအလုပ္သည္ လုပ္သင့္လုပ္ထုိက္ေသာ အလုပ္မ်ိဳးပင္ျဖစ္ႏုိင္ပါသည္။

သုိ႕ေသာ္ သမၼတထရမ့္၏ ဓေလ့ထံုးစံမ်ားကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ေသာလုပ္ရပ္မ်ားမွာ လက္ခံႏုိင္ေသာ အရာ မ်ားမဟုတ္ၾကပါ။ အေၾကာင္းတစ္ခုမွာ ထရမ့္သည္ ဓေလ့ထံုးစံမ်ားကုိ တမင္သက္သက္၊ အစဥ္အလုိက္ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ မည္သည့္သမၼတမွ ဤမွ်ေလာက္ေရးသားမထားေသာ စည္းမ်ဥ္းမ်ား- မ်ားစြာကုိ အခ်ိန္တုိတုိျဖင့္ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းကုိ မျပဳလုပ္ပါ။ ဒီမုိကေရစီစံနစ္ကုိ ဖ်က္ဆီးၾက သူမ်ားသည္ ေရးသားထားေသာ စည္းမ်ဥ္းမ်ားကုိအထူးဂ႐ုစုိက္၍ လုိက္နာၾကသည္ကုိ သတိျပဳပါ။ ထရမ့္ ခ်ိဳးေဖာက္ေသာ အခ်ိဳ႕ေသာ ဓေလ့ထံုးစံမ်ားမွာ အပရိက၊ ဘာမွအေရးမႀကီးဟု ဆုိႏုိင္ပါသည္။ ဥပမာ- ႏွစ္ေပါင္း 150 တုိင္တုိင္ အိမ္ျဖဴေတာ္၏ ဓေလ့ျဖစ္ေသာ အိမ္ေမြးတိရစၧာန္ထားသည့္ ဓေလ့ကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ ျခင္းျဖစ္သည္။

သမၼတမ်ားသည္ ပထမဦးဆံုး မိန္႕ခြန္းတြင္သံုးေသာ စကားလံုးမ်ားကုိ ေတာ္ေတာ္သတိထားၾက သည္။ သုိ႕ေသာ္လည္း ထရမ့္သည္ ပထမဦးဆံုးသမၼတမိန္႕ခြန္း American carnage- အေမရိကန္လူမ်ိဳး မ်ား၏ အစုလုိက္အျပံဳလုိက္ လူသတ္ျခင္း-ဟူေသာ စကားလံုးကုိ သံုးခဲ့သည္ကုိ ၾကားရသည္။

ထရမ့္သည္ အရင္သမၼတမ်ားထက္ ထူးျခားသည္မွာကား ဒီမုိကေရစီအေထာက္အကူျဖစ္ေစေသာ ေရးသားမထားသည့္ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ားကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းျဖစ္သည္။ ဥပမာ-ထရမ့္သည္ သူ၏သမီးႏွင့္ သမက္တုိ႕ကုိ ရာထူးမ်ားခန္႕အပ္ျခင္းသည္။ ဥပေဒအရ တရား၀င္ပါသည္။ သုိ႕ေသာ္လည္း ေရးသားမထား ေသာဥပေဒအႏွစ္သာရကုိ ခ်ိဳးေဖာက္သည္ကုိ ေတြ႕ရသည္။ ၎ကုိအနည္းငယ္ ထပ္ရွင္းရလွ်င္၊ သမၼတ သည္ အစိုးရအဖြဲ႕ထဲတြင္ သူ၏ေဆြမ်ိဳးမ်ားအားထည့္သြင္းျခင္းကုိ ဥပေဒအရတားျမစ္ထားသည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္၊ သူ႔သမီးႏွင့္သမက္တုိ႕ကုိေပးေသာ ရာထူးမ်ားသည္ ဥပေဒကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္း မဟုတ္ပါ။ သုိ႕ေသာ္ ဥပေဒ၏ အႏွစ္သာရျဖစ္ေသာ၊ ေရးသားမထားေသာ စည္းမ်ဥ္းကုိ ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းျဖစ္သည္။

ဤေဆာင္းပါး၏ အႏွစ္ကုိ ျပန္ေျပာရလွ်င္- သမၼတထရမ့္သည္ ေရးသားထားေသာ စည္းမ်ဥ္းမ်ား အတုိင္း ေဆာင္ရြက္သူျဖစ္သည္။ သူခ်ိဳးေဖာက္ေသာအရာမ်ားမွာ ေရးသား၍မထားေသာ ဒီမိုကေရစီ၏ အႏွစ္သာရဆုိင္ရာ စည္းမ်ဥ္းမ်ားျဖစ္သည္။

(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)


သင့္အေၾကာင္း သင့္လုုပ္ငနး္ ေၾကာ္ျငာ သည္ေနရာမွာ ေၾကာ္ျငာႏိုုင္ပါျပီ
My Friend Tin Moe By Maung Swan Yi - Selection of MoeMaKa Articles

Similar Posts